Masz firmę i długi? Zobacz, jak ogłosić upadłość konsumencką (i czy musisz zamykać JDG)

Pamiętam pana Marka, właściciela małej firmy budowlanej. Przyszedł do mojej kancelarii z teczką pełną wezwań do zapłaty. „Panie Mecenasie, ja już nie mam siły. Kontrahent nie zapłacił, ja nie mam na ZUS, a komornik zajął mi konto firmowe. Słyszałem o upadłości, ale podobno jako firma nie mam szans, bo to kosztuje fortunę”. Pan Marek był przekonany, że jest w potrzasku. Myślał, że procedura oddłużeniowa jest zarezerwowana tylko dla „zwykłych ludzi”, a przedsiębiorca musi zatonąć razem ze swoim statkiem.

Wyprowadziłem go z błędu w 5 minut. Okazało się, że rozwiązanie leżało dosłownie jeden podpis dalej – wystarczyło zmienić jego status prawny.

Czy prowadząc działalność gospodarczą, możesz ogłosić upadłość konsumencką?

Krótka odpowiedź brzmi: Nie, dopóki Twoja firma widnieje w rejestrze CEIDG jako aktywna. Przepisy są tutaj bezlitosne – upadłość konsumencka jest przywilejem osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Ale jest dobra wiadomość: wystarczy jeden dzień od wyrejestrowania firmy, abyś w oczach sądu stał się konsumentem. To otwiera Ci drogę do całkowitego oddłużenia na znacznie korzystniejszych warunkach.

Czy przedsiębiorca może ogłosić upadłość konsumencką?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań w mojej kancelarii. Wielu przedsiębiorców tkwi w błędnym przekonaniu, że skoro długi powstały w związku z biznesem, to są skazani na skomplikowaną upadłość gospodarczą. To mit, który kosztuje ludzi mnóstwo nerwów.

System prawny w Polsce stawia grubą kreskę między „przedsiębiorcą” a „konsumentem”. Dopóki prowadzisz JDG (Jednoosobową Działalność Gospodarczą), podlegasz pod rygorystyczne przepisy dla firm. Jednak procedura upadłości konsumenckiej staje się dostępna w momencie, gdy tracisz status przedsiębiorcy. Nie ma znaczenia, czy długi powstały z kredytu na wakacje, czy z leasingu na koparkę. Liczy się to, kim jesteś w dniu składania wniosku do sądu.

Krok pierwszy: Zamknięcie firmy. Kiedy dokładnie?

Strategia jest tutaj kluczowa. Jeśli złożysz wniosek o upadłość konsumencką, będąc jeszcze aktywnym przedsiębiorcą w CEIDG, sąd odrzuci go ze względów formalnych. Stracisz czas, a wierzyciele w tym czasie mogą zintensyfikować egzekucję.

Musisz definitywnie zakończyć działalność. Wykreślenie z rejestru CEIDG to granica, po której przekroczeniu wchodzisz w świat przepisów konsumenckich. Często pytacie mnie o zawieszenie działalności. Uważaj na to. Choć orzecznictwo bywa liberalne, to najbezpieczniejszą drogą jest całkowite wyrejestrowanie. Tylko wtedy stan niewypłacalności jest oceniany przez pryzmat osoby fizycznej, co jest dla Ciebie znacznie korzystniejsze.

Pamiętaj też, że proces upadłości przedsiębiorcy jest znacznie droższy (wymaga zaliczki na koszty postępowania często w wysokości kilkunastu tysięcy złotych), podczas gdy opłata od wniosku konsumenckiego to symboliczne 30 złotych.

Co z długami firmowymi? Czy ZUS i Skarbówka znikną?

To jest ten moment, w którym moi Klienci oddychają z ulgą. Tak, upadłość konsumencka obejmuje również zobowiązania publicznoprawne. Zaległe składki ZUS, niezapłacony VAT, podatek dochodowy – te wszystkie „potwory”, które spędzają sen z powiek przedsiębiorcom, wchodzą do masy upadłości.

Sąd nie dzieli Twoich długów na „prywatne” i „biznesowe”. Wszystko trafia do jednego worka. Jeśli plan spłaty zostanie wykonany (lub jeśli sąd umorzy długi bez planu spłaty), wolny od nich będziesz Ty jako człowiek. To oznacza, że katalog umarzanych długów jest bardzo szeroki i obejmuje niemal wszystko, co doprowadziło do upadku Twojej firmy.

Pułapka: Czy muszę składać wniosek o upadłość gospodarczą w terminie 30 dni?

Przepisy mówią jasno: przedsiębiorca ma obowiązek zgłosić wniosek o upadłość w ciągu 30 dni od momentu powstania niewypłacalności. Wielu moich Klientów przychodzi do mnie rok lub dwa po zamknięciu firmy, przerażonych, że przegapili ten termin.

Czy to zamyka drogę do upadłości konsumenckiej? Obecnie – zazwyczaj nie. Nowelizacja przepisów z 2020 roku bardzo zliberalizowała podejście sądów. Fakt, że nie dopełniłeś obowiązku jako przedsiębiorca, nie przekreśla automatycznie szansy na oddłużenie jako konsument. Sąd może to wziąć pod uwagę przy ustalaniu długości planu spłaty (może on być nieco dłuższy, np. do 7 lat zamiast 3), ale sama możliwość oddłużenia pozostaje otwarta.

Majątek firmy a syndyk – co mi zabiorą?

Kiedy stajesz się konsumentem, Twój majątek „po-firmowy” staje się po prostu Twoim majątkiem osobistym. Jeśli została Ci maszyna, towar w magazynie czy samochód firmowy, syndyk zajmie te przedmioty, sprzeda je, a uzyskane środki podzieli między wierzycieli.

Musisz wiedzieć, że uprawnienia syndyka są szerokie. Nie warto ukrywać majątku – przepisywanie koparki na szwagra tydzień przed złożeniem wniosku to najgorszy pomysł, jaki można mieć. Takie działanie (skarga pauliańska) może doprowadzić do tego, że sąd oddali Twój wniosek i zostaniesz z długami na zawsze.

Ważne jest jednak to, co dzieje się z Twoim miejscem zamieszkania. Jeśli prowadzisz działalność w domu, sytuacja robi się skomplikowana, ale w upadłości konsumenckiej istnieją mechanizmy chroniące przed bezdomnością (np. wydzielenie kwoty na wynajem mieszkania na okres do 24 miesięcy ze sprzedaży nieruchomości). Więcej o tym pisałem w artykule o relacji upadłość konsumencka a mieszkanie.

Działalność po upadłości – czy można wrócić do biznesu?

Upadłość to nie wilczy bilet. Celem tej procedury jest przywrócenie Cię do obrotu gospodarczego. Oczywiście, w trakcie trwania postepowania i wykonywania planu spłaty, zakładanie nowej firmy jest utrudnione i ryzykowne (każdy nadwyżkowy dochód mógłby trafić do syndyka). Jednak po zakończeniu całej procedury masz „czystą kartę”.

Możesz ponownie otworzyć firmę, a Twoja historia w Biurze Informacji Kredytowej z czasem ulegnie wyczyszczeniu. Proces odzyskiwania wiarygodności finansowej wymaga czasu, ale jest możliwy. Wielu moich klientów po kilku latach od upadłości z powodzeniem prowadzi nowe, tym razem bezpieczniejsze biznesy, a nawet zaciąga kredyt po upadłości.

W mojej kancelarii, zanim złożymy jakikolwiek dokument do sądu, przeprowadzamy dokładny audyt sytuacji przedsiębiorcy. Sprawdzamy, czy zamknięcie firmy w danym momencie jest bezpieczne i czy nie narazisz się na zarzut działania na szkodę wierzycieli. Dzięki temu moi Klienci śpią spokojnie, wiedząc, że procedura jest pod kontrolą profesjonalisty.

Jeśli zastanawiasz się, ile kosztuje przeprowadzenie upadłości w Twoim przypadku i czy to rozwiązanie jest dla Ciebie – napisz do mnie. Czasem jedna rozmowa pozwala zrzucić z pleców ciężar, który nosisz od lat.

Pamiętaj, procedura upadłościowa jest skomplikowana formalnie. Prawidłowo wypełniony wniosek to dopiero początek. Warto mieć po swojej stronie kogoś, kto zna ten proces od podszewki.