Rozwód, a kredyt frankowy – czy trzeba wspólnie pozwać bank?

Wyobraź sobie taką sytuację. Siedzisz u mnie w kancelarii, kawa stygnie na stole, a Ty z ciężkim westchnieniem mówisz: „Panie Mecenasie, ja już na niego patrzeć nie mogę. Chcę rozwodu, chcę spokoju, chcę zamknąć ten rozdział”. Rozumiem to doskonale. Emocje biorą górę, a chęć ucieczki jest naturalna. Ale wtedy zazwyczaj zadaję to jedno, niewygodne pytanie: „A co z kredytem we frankach?”.

I zapada cisza. Bo o ile małżeństwo można rozwiązać jednym wyrokiem sądu, o tyle węzeł, którym związał Was bank, jest – paradoksalnie – często trwalszy niż przysięga małżeńska. Klienci często myślą, że rozwód automatycznie „przepoławia” kredyt. Niestety, rzeczywistość prawna jest inna. Dziś opowiem Ci, jak rozegrać tę partię szachów, by uwolnić się nie tylko od toksycznej relacji, ale i od toksycznego kredytu.

Małżeństwo się kończy, kredyt zostaje – brutalna prawda o solidarnej odpowiedzialności

Musisz wiedzieć jedną podstawową rzecz: dla banku Twój stan cywilny jest drugorzędny. Kiedy braliście kredyt, podpisaliście umowę jako współkredytobiorcy. W języku prawniczym oznacza to, że ponosicie solidarną odpowiedzialność za spłatę długu.

Co to oznacza w praktyce? Bank może żądać spłaty całej raty od Ciebie, całej raty od Twojego byłego męża/żony, albo od Was obojga po trochu. Banku kompletnie nie interesuje, że w wyroku rozwodowym sąd ustalił winę drugiej strony, albo że ustaliliście między sobą, iż to „on płaci, bo on tam mieszka”.

To jest moment, w którym wiele osób popełnia błąd, myśląc, że sprawę załatwi podział majątku w wyroku rozwodowym. Niestety, sądy rozwodowe bardzo niechętnie dzielą pasywa (długi). Sąd podzieli łyżeczki, samochód i mieszkanie, ale kredyt zostawi nietknięty. Dlaczego? Bo nie może ingerować w umowę z bankiem bez zgody banku. A bank na zwolnienie jednego z Was z długu prawie nigdy się nie zgadza.

Czy muszę pozywać bank razem z byłym małżonkiem? (Direct Answer)

Nie, nie masz bezwzględnego obowiązku pozywania banku wspólnie z byłym małżonkiem, ale w wielu przypadkach jest to najbezpieczniejsze i najtańsze rozwiązanie.

Jeśli żądasz tylko zwrotu wpłaconych przez siebie pieniędzy (tzw. roszczenie o zapłatę), możesz działać samodzielnie. Jeśli jednak Twoim celem jest unieważnienie umowy kredytowej w całości (co jest zazwyczaj najbardziej opłacalne), sytuacja się komplikuje. Przez lata sądy uważały, że w sprawie o unieważnienie muszą występować wszyscy kredytobiorcy (tzw. współuczestnictwo konieczne). Ostatnie orzecznictwo (w tym Sądu Najwyższego) zaczyna dopuszczać pozwy indywidualne, ale wiąże się to z większym ryzykiem proceduralnym. Dlatego, jeśli tylko jesteście w stanie ze sobą rozmawiać, wspólny front przeciwko bankowi jest zazwyczaj najlepszą strategią.

Wspólny pozew po rozwodzie – kiedy to się opłaca?

Chociaż emocje podpowiadają, żeby odciąć się od byłego partnera grubą kreską, chłodna kalkulacja ekonomiczna często wskazuje na inne rozwiązanie. Kredyt we frankach to zazwyczaj kilkaset tysięcy złotych do odzyskania. Warto na chwilę schować dumę do kieszeni.

Zalety wspólnego pozwu są nie do przecenienia:

• Jeden koszt prawnika i opłaty sądowej: Dzielicie koszty na pół.
• Siła argumentacji: Występujecie jako jednolity front. Sąd nie musi się zastanawiać, czy umowa jest nieważna tylko „w połowie” (co prawnie jest nonsensem, ale proceduralnie bywa problematyczne).
• Szybsze zakończenie sprawy: Unikacie sytuacji, w której bank wzywa drugiego małżonka do sprawy w charakterze interwenienta, co potrafi wydłużyć proces o miesiące.

A co, jeśli nie chcę oglądać „eks” na oczy? Samodzielna walka z bankiem

Rozumiem, że są sytuacje, w których współpraca jest niemożliwa. Przemoc, całkowity brak kontaktu, wyjazd za granicę czy po prostu silny konflikt. Czy to zamyka Ci drogę do uwolnienia się od kredytu? Absolutnie nie.

Możesz złożyć pozew samodzielnie. W takiej sytuacji zazwyczaj skupiamy się na dwóch roszczeniach:

1. O zapłatę: Żądasz od banku zwrotu połowy wpłaconych rat (zakładając, że spłacaliście kredyt z majątku wspólnego po równo – o tym za chwilę).
2. O ustalenie nieważności umowy: Tutaj wkraczamy na grunt unieważnienia kredytu frankowego.

Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 12/23 dał zielone światło dla indywidualnych pozwów o ustalenie nieważności, wskazując, że nie zawsze konieczny jest udział wszystkich kredytobiorców. Jednak musisz się liczyć z tym, że Twój „eks” zostanie wezwany przez sąd na przesłuchanie w charakterze świadka. Nie unikniesz więc jego obecności w procesie całkowicie, ale nie musisz z nim ustalać strategii ani dzielić się kosztami adwokata.

Warto tutaj zajrzeć do mojego szczegółowego wpisu: rozwód a kredyt frankowy, gdzie rozbijam ten wątek na czynniki pierwsze.

Kredyt frankowy a podział majątku – pułapka kolejności

To jest moment, w którym ważą się losy Waszych pieniędzy. Klasyczny błąd wygląda tak: małżonkowie szybko robią rozwód, potem szybko dzielą majątek (np. on bierze mieszkanie i „przejmuje” spłatę kredytu), a dopiero za 2 lata przypominają sobie, że umowę z bankiem można podważyć.

Dlaczego to błąd? Bo przy podziale majątku wartość mieszkania pomniejsza się o wartość kredytu (hipoteki). Jeśli ustalicie, że kredyt jest wart 500 tys. zł, to osoba przejmująca mieszkanie spłaci drugą osobę znacznie mniejszą kwotą. A co, jeśli potem sąd unieważni kredyt i okaże się, że dług nie wynosił 500 tys., tylko zero? Ten, kto oddał mieszkanie, jest wtedy stratny o potężne pieniądze.

Dlatego zawsze doradzam moim Klientom: zanim zrobicie ostateczny ruch z podziałem nieruchomości, skonsultujcie to z prawnikiem. Często najlepszą strategią jest zawieszenie postępowania o podział majątku do czasu rozstrzygnięcia sprawy frankowej. Więcej o tym, kiedy można wystąpić z wnioskiem o podział majątku wspólnego, pisałem w osobnym artykule.

Unieważnienie umowy – komu bank odda pieniądze po rozwodzie?

Wygraliście sprawę! Sąd orzekł nieważność umowy. Bank musi oddać wpłacone raty. I tu pojawia się pytanie: na czyje konto? Moje? Jego? Czy pół na pół?

Wszystko zależy od tzw. teorii dwóch kondykcji i tego, z jakiego majątku były płacone raty:

• Raty płacone w trakcie małżeństwa (wspólność majątkowa): Zazwyczaj traktujemy to jako środki wspólne. Nawet jeśli tylko mąż pracował, a żona zajmowała się domem, pieniądze były wspólne. Bank powinien oddać te środki łącznie na rzecz obojga (lub po połowie, zależnie od sformułowania roszczenia).
• Raty płacone po rozwodzie (lub po ustanowieniu rozdzielności): Tu sprawa jest prosta. Jeśli Ty płaciłaś ratę ze swojego konta, bank musi oddać te pieniądze Tobie.

Jeśli mieliście rozdzielność majątkową z datą wsteczną, sytuacja wymaga dokładnego wyliczenia, kto ile wpłacił. To czysta matematyka, ale trzeba to zrobić precyzyjnie przed złożeniem pozwu, żeby wiedzieć, jak sformułować żądanie zapłaty.

Warto też wiedzieć, jak policzyć nadpłatę kredytu frankowego, aby nie dać się oszukać bankowi na etapie rozliczeń.

Mieszkanie obciążone hipoteką – czyja to teraz własność?

Pamiętaj, że unieważnienie kredytu to jedno, a własność nieruchomości to drugie. Po rozwodzie, dopóki nie zrobicie podziału majątku, jesteście współwłaścicielami w częściach ułamkowych (zazwyczaj po 1/2). Wyrok frankowy „zdejmuje” hipotekę z mieszkania (po odpowiednim wniosku do sądu wieczystoksięgowego), co nagle drastycznie podnosi wartość Waszej nieruchomości.

To kolejna pułapka. Jeśli w trakcie podziału majątku po rozwodzie nie uwzględnicie roszczenia frankowego, możecie narobić sobie kłopotów. Roszczenie przeciwko bankowi też jest składnikiem majątku, który podlega podziałowi! Jeśli o tym zapomnicie, jedno z Was może niesłusznie wzbogacić się kosztem drugiego.

Często pytacie też o sytuację lokalową: co z mieszkaniem po rozwodzie? Czy muszę się wyprowadzić, jeśli to ja pozywam bank? Nie, pozew nie wpływa na Twoje prawo do zamieszkiwania.

Ugoda z bankiem przy rozwodzie – kusząca, ale czy bezpieczna?

Banki doskonale wiedzą, że rozwodnicy to „łatwy cel”. Jesteście zmęczeni, skłóceni i chcecie szybko zakończyć sprawy finansowe. Wtedy dzwoni konsultant z banku i proponuje ugodę: „Przewalutujemy na złotówki, umorzymy część długu, będziecie mieli spokój”.

Zanim cokolwiek podpiszesz, sprawdź dokładnie: ugoda z bankiem czy proces sądowy – co jest lepsze?. W mojej ocenie, w 90% przypadków proces daje nieporównywalnie większe korzyści finansowe.

Dlaczego potrzebujesz strategii „2 w 1”?

Jako adwokat zajmujący się zarówno sprawami rodzinnymi, jak i bankowymi, widzę, jak często te dwie sfery się przenikają. Nie da się skutecznie przeprowadzić podziału majątku bez pomysłu na kredyt frankowy. I odwrotnie – pozywanie banku bez uporządkowania spraw majątkowych po rozwodzie to proszenie się o kłopoty.

Jeśli stoisz przed dylematem: rozwód czy pozew bankowy, odpowiedź brzmi: można to robić równolegle, ale trzeba mieć plan. W sprawach majątkowych nie ma miejsca na improwizację.

Czujesz, że sytuacja Cię przerasta? Kredyt, rozwód, podział majątku – to mieszanka wybuchowa. Nie musisz rozbrajać jej samodzielnie. W mojej kancelarii pomogliśmy już wielu parom (i singlom z odzysku) wyjść z frankowej matni. Napisz do mnie lub zadzwoń. Przeanalizujemy Twoją umowę i Twoją sytuację rodzinną, żeby znaleźć najbezpieczniejszą drogę do wolności finansowej.