Umowa darowizny

umowa darowizny

Umowa darowizny stanowi jedną z popularnych form przeniesienia prawa własności. W wyniku której następuje powiększenie majątku osoby obdarowanej. Ma ona postać bezpłatnego świadczenia na rzecz beneficjenta. Jednakże, dla swojej ważności, wymaga spełnienia szeregu warunków formalno-prawnych.

Z niniejszego artykułu dowiesz się między innymi:

  • co to jest umowa darowizny?
  • co może być przedmiotem umowy darowizny?
  • czy dopuszczalna jest umowa darowizny samochodu?
  • czy umowa darowizny musi być zawarta w formie aktu notarialnego?
  • jaki jest zakres odpowiedzialności darczyńcy?
  • kiedy można odwołać darowiznę?
  • kiedy nie można odwołać darowizny?

Co to jest umowa darowizny?

Umowa darowizny jest umową prawa cywilnego, której celem jest nieodpłatne przysporzenie obdarowanemu korzyści. A więc jego wzbogacenie, kosztem majątku darczyńcy. Jej cechą charakterystyczną jest bezpłatność. Co oznacza, iż poprzez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się  do świadczenia na rzecz obdarowanego, bez żadnych kosztów z jego strony. Na przykład: w postaci odpowiedniego wynagrodzenia. Jeżeli ten warunek nie jest spełniony, wówczas nie dochodzi do zawarcia umowy darowizny. Lecz do nawiązania stosunku prawnego innego rodzaju, np. umowy sprzedaży (art. 888 Kodeksu cywilnego).

Co może być przedmiotem umowy darowizny?

Przedmiotem umowy darowizny może być każda rzecz, która charakteryzuje się jakąkolwiek wartością, np. dom, biżuteria, dzieło sztuki. Jak również prawo majątkowe, w postaci np. kwoty pieniężnej. Dotyczy to zarówno przedmiotu umowy w postaci rzeczy oznaczonych co do tożsamości. A więc ściśle zindywidualizowanych, np. darowizny samochodu, jak i oznaczonych co do gatunku, np. kilograma kaszy. Jej przedmiotem może być w szczególności prawo użytkowania wieczystego, własnościowe prawo do lokalu spółdzielczego, prawo autorskie oraz znaki towarowe.

Podkreślenia wymaga fakt, iż w przypadku umowy darowizny dopuszczalna jest zarówno wielość jej podmiotów, jak i przedmiotów. Po każdej bowiem ze stron umowy darowizny może występować więcej niż jedna osoba. Tak więc możliwe jest istnienie kilku lub więcej obdarowanych bądź darczyńców.  Dopuszczalna jest także taka sytuacja w odniesieniu do niepodzielnego wprawdzie przedmiotu świadczenia, w którym jednak wyodrębnione są ściśle określone udziały. Tym samym, nie ma przeszkód prawnych, aby współwłaściciele darowali przysługujące im udziały w majątku wspólnym w postaci nieruchomości  jednej osobie, która stanie się w ten sposób jej wyłącznym właścicielem. Także właściciel może darować kilku osobom udziały w swojej nieruchomości. Czyniąc je w efekcie współwłaścicielami w częściach określonych przez darczyńcę.

Zaznaczyć należy, że do przedmiotu umowy darowizny  nie mogą zostać zliczone żadnego rodzaju bezpłatne przysporzenia na rzecz osoby trzeciej. Jeżeli zobowiązanie do takiego świadczenia wynika z umowy, która uregulowana jest innymi przepisami prawa cywilnego. Bądź gdy darczyńca dokonuje zrzeczenia się takiego prawa, którego jeszcze nie nabył albo które nabył w taki sposób, że w razie zrzeczenia się, prawo to jest uważane za nienabyte.

Adwokat Iwo Klisz

Jaka jest forma zawarcia umowy darowizny?

Zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym, oświadczenie darczyńcy musi zostać złożone w formie aktu notarialnego. Obowiązuje w tym zakresie rygor nieważności. Co oznacza, że w razie niezachowania wskazanej postaci, oświadczenie takie nie wywoła żadnych skutków prawnych. Od powyższej zasady istnieje jeden wyjątek, a mianowicie umowa darowizny zawarta bez zachowania w/w formy staje się ważna. Jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione, a więc doszło do fizycznego przekazania przez darczyńcę jej przedmiotu.

Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, iż jeżeli przepisy prawa, ze względu na rodzaj przedmiotu darowizny, wymagają zastosowania szczególnej formy prawnej, wówczas obowiązek zachowania formy  aktu notarialnego dotyczy także oświadczenia o przyjęciu darowizny, tak jak jest to w przypadku np. nieruchomości czy prawa użytkowania wieczystego.

Jaki jest zakres odpowiedzialności darczyńcy?

Przede wszystkim, darczyńca odpowiada wobec obdarowanego  z tytułu szkody powstałej wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania ciążącego na nim zobowiązania, jeżeli działał on przy tym w stanie umyślności bądź dopuścił się rażącego niedbalstwa.

Taka sama odpowiedzialność spoczywa na nim w przypadku, gdy szkoda została wyrządzona wskutek wad, jakimi dotknięta jest rzecz darowana, pod warunkiem, że wiedząc o ich istnieniu, nie powiadomił o tym obdarowanego we właściwym czasie. Zasady tej nie stosuje się, jeżeli obdarowany mógł z łatwością taką wadę spostrzec.

Rzeczą charakterystyczną jest, iż w przypadku, gdy darczyńca opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wówczas obdarowany może żądać odsetek za opóźnienie, dopiero od dnia wytoczenia powództwa w tej sprawie. Nie jest więc dopuszczalne w takim przypadku, domaganie się odsetek od daty zawarcia umowy darowizny.

Kiedy można odwołać darowiznę?

Darczyńca uprawniony jest do dokonania odwołania darowizny, tylko i wyłącznie w przypadkach wskazanych w przepisach obowiązującego prawa. A tym samym, nie jest to czynność prawna, którą można dokonać bez żadnych ograniczeń.

Podkreślić trzeba, iż ustawodawca wprowadził w przedmiotowym zakresie wyraźne rozróżnienie. W zależności od tego, czy darowizna została już wykonana, czy też nie.

W tym drugim przypadku,  darczyńca może odwołać darowiznę. Jeżeli po zawarciu umowy w tym przedmiocie, jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania, który ocenia się  według jego usprawiedliwionych potrzeb. Oznacza to, iż w zakres tego pojęcia nie wchodzą tzw. wydatki zbytkowne, a więc nie mające charakteru koniecznego. Prawo takie przysługuje darczyńcy, w sytuacji, w której uszczerbek mógłby dotknąć także ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Np. wobec potomstwa czy rodziców.

Darczyńca jest uprawniony do odwołania wykonanej już darowizny, jeżeli:

1) popadnie on w stan niedostatku,

2) jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

Stan niedostatku

W przypadku odwołania darowizny z tej właśnie przyczyny, obdarowany jest zobligowany do dokonania zwrotu całej otrzymanej darowizny. A w przypadku, gdy tego nie czyni, spoczywa na nim, oczywiście w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia. Obowiązek dostarczania darczyńcy środków utrzymania w granicach jego usprawiedliwionych potrzeb albo koniecznych do wypełnienia ciążących na nim, określonych prawem obowiązków alimentacyjnych. Obowiązek ten wygasa, z chwilą dokonania przez obdarowanego  zwrotu równowartości darowizny,

Rażąca niewdzięczność

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, poprzez “rażącą niewdzięczność” rozumieć należy takie naganne postępowanie. Jak odmówienie pomocy w chorobie lub osobom starszym, naruszenie czci bądź nietykalności cielesnej. Rozpowszechnianie uwłaczających informacji o darczyńcy, pobicie czy ciężkie znieważenie.

Nie jest jednak dopuszczalne odwołanie na tej podstawie darowizny, jeżeli obdarowany uzyskał od darczyńcy przebaczenie w tym zakresie. Przy czym jest to możliwe nawet wówczas, gdy ten, w takiej chwili, nie posiadał zdolności do czynności prawnych. Warunkiem takiego kroku jest jednak, aby czynił on to z dostatecznym rozeznaniem.

Co więcej, do odwołania darowizny uprawnieni są również spadkobiercy darczyńcy. Jednakże tylko wtedy, gdy darczyńca w chwili śmierci był w świetle prawa uprawniony do jej odwołania albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była jego śmierć.

Podkreślenia wymaga fakt, że odwołanie darowizny z tej przyczyny. Nie może nastąpić po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do tej czynności prawnej, dowiedział się o faktach wskazujących na niewdzięczność obdarowanego.

Inne przyczyny

Niezależnie od powyższego, wskazać trzeba, że darowizna może zostać odwołana wskutek ubezwłasnowolnienia darczyńcy. Zgodnie bowiem z polskim prawem, przedstawiciel osoby ubezwłasnowolnionej może żądać rozwiązania umowy darowizny dokonanej przez nią jeszcze w czasie posiadania pełnej zdolności do czynności prawnych. Jeżeli ma ona charakter przysporzenia nadmiernego. Oceny w tym zakresie dokonuje się według wartości dokonanego świadczenia będącego przedmiotem darowizny oraz ewentualnego braku. Po stronie darczyńcy, uzasadnionych pobudek do takiego krok. Dodać przy tym trzeba, że rozwiązania umowy darowizny nie można żądać po upływie dwóch lat od jej wykonania.

Kiedy nie można odwołać darowizny?

Absolutnie nie można odwołać takiej darowizny, która czyni zadość obowiązkowi wynikającemu z zasad współżycia społecznego. Przy czym o tym, czy zachodzi taka przesłanka, każdorazowo decyduje sąd, rozpatrując szczegółowo uwarunkowania danego przypadku.

Może Cię również zainteresować artykuł: Odwołanie darowizny 

 

adwokat Iwo Klisz
adwokat Iwo Klisz

Skontaktuj się ze mną:
tel. 695 560 425
e-mail. i.klisz@kancelaria-klisz.pl

kancelaria adwokatów i radców prawnych