adwokat Iwo Klisz
adwokat Iwo Klisz

Jak potrącić wierzytelność?

Blog Kancelarii Klisz i Wspólnicy – artykuły pisane przez zawodowych adwokatów i radców prawnych

jak potrącić wierzytelność?

W obrocie gospodarczym często zdarza się, że przedsiębiorca jest jednocześnie dłużnikiem i wierzycielem względem innego podmiotu. Dłużnikiem, bo ma dług i powinien zapłacić odpowiednią sumę swojemu kontrahentowi. Wierzycielem, bo oczekuje od tego kontrahenta płatności (z innego tytułu). W takiej sytuacji, by uprościć sprawę, przychodzi nam z pomocą prawo, pozwalające na dokonanie potrącenia wierzytelności.

Potrącenie wierzytelności ? jak to działa?

Potrącenie wierzytelności zostało uregulowane przepisami kodeksu cywilnego. Przepisy mówią, że gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony (art. 498 k.c.). Co to oznacza w praktyce? To, że wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Odejmujemy od większej kwoty mniejszą kwotę i jedynym, co pozostanie do uregulowania będzie różnica, którą otrzymamy.

Przykład:

Zenon prowadzi firmę budowlaną, a Kazimierz sklep komputerowy. Zenon kupił od Kazimierza sprzęt komputerowy o wartości 6 000 zł (czyli Kazimierz został wierzycielem Zenona), a Kazimierz, chcąc uporządkować przestrzeń przed sklepem, kupił od Zenona materiały budowlane, za które powinien zapłacić 12 000 zł (tym samym Zenon został wierzycielem Kazimierza). Jako że upłynął już termin, w którym Kazimierz powinien uregulować należność względem Zenona, ten postanowił dokonać potrącenia wierzytelności. Policzył zatem, że jeśli od 12 000 zł, które jest mu winny Kazimierz, odejmie 6 000 zł, które Zenon powinien zapłacić Kazimierzowi, to do uregulowania pozostanie jedynie 6 000 zł ? przez Kazimierza na rzecz Zenona.

* Potrącić wierzytelność można tylko w przypadku wierzytelności pieniężnych, jak w przykładzie, lub w przypadku wierzytelności rzeczy tej samej jakości oznaczonych co do gatunku (art. 498 § 1 k.c.). Oznaczony co do gatunku, tzn. charakteryzujący się cechami typowymi dla całej grupy rzeczy. Przykładowo ? umowa może dotyczyć komputera o konkretnych parametrach technicznych, ale nie komputera oznaczonego konkretnym numerem seryjnym (wówczas byłoby to już oznaczenie co do tożsamości).

Co istotne, by doszło do potrącenia, chociaż jedna wierzytelność musi być wymagalna (tej strony, która dokonuje potrącenia). To znaczy, że musi upłynąć termin spełnienia świadczenia. W podanym przykładzie minął termin zapłaty faktury wystawionej przez Zenona. W innych sytucjach terminy te mogą być oznaczone nie tylko przez np. faktury, ale mogą wynikać wprost z ustaw czy z decyzji administracyjnych.

Jak potrącić wierzytelność?

Potrącenie nie dokona się samo, gdy zostaną spełnione powyższe przesłanki. Zenon i Kazimierz mogą być dla siebie jednocześnie dłużnikami i wierzycielami (pierwsza przesłanka), jedna z wierzytelności może być wymagalna (druga przesłanka), a przedmiotem potrącenia mogą być pieniądze (trzecia przesłanka). Jednak bez oświadczenia o potrąceniu ? nic się nie wydarzy. Co zatem należy zrobić? Najlepiej jest napisać oświadczenie o potrąceniu. Mimo że kodeks nie wymaga, by była to forma pisemna, lepiej zrobić to na piśmie, by mieć dowód w razie sporu sądowego. Na podstawie powyższego przykładu, takie oświadczenie mogłoby w uproszczeniu wyglądać następująco:

Ja, Zenon Iksiński potrącam moją wierzytelność w wysokości 6 000 zł wynikającą z umowy sprzedaży sprzętu komputerowego względem Kazimierza Ygrekowskiego z wierzytelnością w kwocie 12 000 zł, wynikającą z tytułu umowy sprzedaży materiałów budowlanych. Kazimierzowi Ygrekowskiemu pozostanie do zapłaty 6 000 zł na moją rzecz.

Należy pamiętać, że oświadczenie zostaje złożone z chwilą powstania możliwości zapoznania się z jej treścią przez drugą osobę. W razie oświadczenia dokonanego przez Internet, uznaje się, że oświadczenie jest złożone drugiej osobie z chwilą wprowadzenia go do środka komunikacji elektronicznej (art. 61 k.c.). Co to oznacza? Wystarczy, że Zenon wyśle e-mail do Kazimierza. Nie jest wymagane przyjęcie przez Kazimierza tego oświadczenia.

Potrącenie wierzytelności może także nastąpić w wyniku stosownej umowy między podmiotami. Taką możliwość gwarantuje w polskim prawie zasada swobody umów. W tym przypadku byłaby wymagana zgoda obu stron na potrącenie wierzytelności ? zarówno Zenona, jak i Kazimierza.

Kiedy nie można dokonać potrącenia wierzytelności?

Występują pewne sytuacje, kiedy takiego potrącenia nie można dokonać. Z samego charakteru potrącenia wierzytelności wynikają dwa takie przypadki. Pierwszy to ten, gdy przedmiot umowy jest oznaczony co do tożsamości. To znaczy, że nie można zastąpić go żadnym innym (pamiętamy o objaśnionym wyżej wymogu oznaczenia co do gatunku!). Drugi przypadek występuje, gdy roszczenie nie jest jeszcze wymagalne. Tutaj nawiązujemy do ustalonych terminów.

Ustawa  wymienia także kilka innych konkretnych przypadków, w których wierzytelności nie mogą być umorzone poprzez potrącenie (art. 505 k.c.):

  1. Wierzytelności nieulegające zajęciu ? związane przede wszystkimi z przepisami dotyczącymi postępowania egzekucyjnego.
  2. Wierzytelności o dostarczenie środków utrzymania. Nie można zatem potrącać np. alimentów, do których przekazywania dana osoba została formalnie zobowiązana, czy wierzytelności wynikających z umowy o rentę.
  3. Trzeci przypadek dotyczy wierzytelności wynikających z czynów niedozwolonych.
  4. Czwarty z kolei to wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłączone przez przepisy szczególne. Musi wynikać to wynikać bezpośrednio z przepisów.

Mam nadzieję, że kwestia kompensacji (potrącenia) została nieco rozjaśniona. Biorąc powyższe pod uwagę, warto pamiętać o instytucji potrącenia wierzytelności i ułatwiać sobie życie ? dokładnie tak, jak Zenon i Kazimierz!

Zapisz się na nasz Newsletter!

Kancelaria prawna

Pomoc prawna dla klientów indywidualnych, firm i przedsiębiorców

Porady on-line

Zdalne porady prawne bez konieczności wychodzenia z domu lub z biura

STREFA WIEDZY

Sam znajdź odpowiedź w naszych bezpłatnych ebookach, artykułach i filmach
upadłość przedsiębiorcy - darmowy poradnik

Z e-booka dowiesz się kto może ogłosić upadłość oraz czym się różni upadłość od likwidacji i restrukturyzacji. Poza tym w e-booku znajdziesz wzór wniosku oraz wszystkie niezbędne informacje dotyczące ogłoszenia upadłości. 

Wpisz maila, abyśmy mogli udostępnić Ci e-booka.