Upadłość konsumencka a długi, które zostają. Czego sąd Ci nie umorzy?

Wyobraź sobie taką sytuację. Przychodzi do mnie Klient, pan Marek. Zmęczony życiem, z teczką pełną wezwań do zapłaty. Mówi: „Panie Mecenasie, mam tego dość. Chcę ogłosić upadłość, niech to wszystko zniknie, chcę zacząć od zera”. Widzę w jego oczach nadzieję na magiczny przycisk „reset”. I wiesz co? Upadłość konsumencka to faktycznie potężne narzędzie, które może dać Ci drugie życie. Ale muszę być z Tobą szczery – tak jak z panem Markiem. To nie jest magiczna gumka myszka, która wymazuje absolutnie wszystko bez patrzenia na kontekst.

Istnieje katalog długów, które są jak bumerang – nawet po pomyślnie zakończonym procesie upadłościowym, wrócą do Ciebie. Jeśli myślisz o oddłużeniu, musisz wiedzieć, z czym pożegnasz się na zawsze, a co zostanie w Twoim portfelu (a raczej w Twoich zobowiązaniach) mimo wyroku sądu.

Długi, które nie podlegają umorzeniu w upadłości konsumenckiej, to przede wszystkim alimenty, renty odszkodowawcze, grzywny sądowe oraz zobowiązania, których celowo nie ujawniłeś we wniosku. Sąd chroni interesy osób poszkodowanych przestępstwem oraz dzieci, dlatego te kategorie są wyłączone z oddłużenia z mocy prawa.

Czysta karta, ale z kilkoma plamami – jak to działa?

Zasadą upadłości konsumenckiej jest oddłużenie. To jest jej serce i główny cel. Chodzi o to, żeby przywrócić Cię do społeczeństwa jako osobę, która może normalnie funkcjonować, pracować i wydawać pieniądze, zamiast uciekać przed komornikiem w szarą strefę. Jednak ustawodawca (czyli ci, którzy piszą prawo w Warszawie) stwierdził, że są pewne wartości ważniejsze niż Twój święty spokój finansowy.

Większość Twoich kredytów bankowych, chwilówek, niespłaconych faktur za telefon czy zaległości w czynszu – to wszystko zazwyczaj podlega umorzeniu. To te „zwykłe” długi cywilne. Ale prawo stawia grubą kreskę przy zobowiązaniach, które mają charakter osobisty, karny lub wynikają z Twojej złej woli.

Alimenty i renty – dlaczego prawo chroni te długi?

To jest najczęstsze pytanie i największe rozczarowanie dla części dłużników. „Mecenasie, a co z alimentami na dzieci z pierwszego małżeństwa? Mam tam 20 tysięcy zaległości”. Odpowiedź jest krótka: alimenty zostają.

System prawny wychodzi z założenia, że dobro dziecka (lub małżonka, jeśli to alimenty na byłą żonę/męża) jest nadrzędne. Nie można budować swojej wolności finansowej kosztem osób, które są od nas zależne. Dotyczy to zarówno:

• Alimentów bieżących (które musisz płacić co miesiąc w trakcie trwania upadłości),
• Zaległości alimentacyjnych, które narosły przed ogłoszeniem upadłości.

Podobnie sprawa wygląda z rentami odszkodowawczymi. Jeśli wyrządziłeś komuś szkodę na zdrowiu (np. wypadek komunikacyjny, pobicie) i sąd nakazał Ci płacić tej osobie rentę – to zobowiązanie również nie zniknie. To kwestia moralna przeniesiona na grunt prawny. Państwo nie może powiedzieć ofierze wypadku: „Przykro nam, sprawca jest bankrutem, więc przestanie płacić na Twoją rehabilitację”.

Grzywny, mandaty i odszkodowania za przestępstwa

Kolejna kategoria to długi, które są karą. Upadłość konsumencka to procedura cywilna, a nie karna. Nie służy ona do unikania odpowiedzialności za łamanie prawa.

Czego sąd nie umorzy?

• Grzywien orzeczonych przez sąd karny: Jeśli zostałeś skazany i masz zapłacić grzywnę, musisz ją zapłacić.
• Nawiązek i obowiązku naprawienia szkody: Często w wyrokach karnych, obok np. kary w zawieszeniu, sąd nakazuje zapłacić ofierze określoną kwotę. To jest tzw. środek karny.
• Zadośćuczynienia za krzywdę wywołaną przestępstwem lub wykroczeniem.

Przykład? Jeśli spowodowałeś wypadek pod wpływem alkoholu, ubezpieczyciel wypłaci odszkodowanie ofierze, ale potem przyjdzie do Ciebie z regresem (zażąda zwrotu pieniędzy). Taki dług, wynikający pośrednio z przestępstwa (jakim jest jazda pod wpływem alkoholu), najczęściej nie będzie podlegał umorzeniu. Sąd uznaje, że byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdybyś mógł uciec od odpowiedzialności za tak rażące czyny.

Pułapka, którą sam na siebie zastawiasz – zatajenie wierzyciela

To jest punkt, w którym najwięcej osób popełnia błąd, często nieświadomie. Kiedy wypełniasz wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, musisz wymienić WSZYSTKICH swoich wierzycieli. Wszystkich. Nawet ciocię Krysię, która pożyczyła Ci 5000 zł, i tę starą chwilówkę, o której wolisz nie pamiętać.

Prawo mówi jasno: nie podlegają umorzeniu zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Co to znaczy „umyślnie”? Jeśli wiedziałeś o długu, ale go nie wpisałeś, bo:

• Bałeś się, że żona się dowie,
• Chciałeś „oszczędzić” znajomego przed pismami z sądu,
• Uznałeś, że ten dług spłacisz „pod stołem” później…

…to ten dług nie zostanie umorzony. Zostaniesz z nim sam, po zakończeniu postępowania. Co gorsza, zatajenie majątku lub długów może w skrajnych przypadkach doprowadzić do umorzenia całego postępowania upadłościowego bez oddłużenia. Wtedy wracasz do punktu wyjścia, tylko z dodatkowym stresem.

Długi powstałe po ogłoszeniu upadłości – bieżące życie kosztuje

To bardzo ważny techniczny niuans. Upadłość konsumencka odcina grubą kreską Twoją przeszłość finansową. Dniem granicznym jest dzień, w którym sąd upadłościowy wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości.

Wszystkie długi, które powstaną PO tej dacie, są Twoim nowym, bieżącym bagażem. Nie wchodzą one do masy upadłości i nie podlegają umorzeniu. Przykłady?

• Czynsz za mieszkanie za miesiące po ogłoszeniu upadłości,
• Nowy mandat za parkowanie,
• Rachunek za prąd za okres trwania postępowania.

Musisz na bieżąco regulować swoje zobowiązania. Jeśli przestaniesz płacić czynsz w trakcie trwania upadłości, narobisz sobie nowych długów, z którymi wyjdziesz z sądu po zakończeniu sprawy. Dlatego tak ważne jest, aby zrozumieć, że upadłość konsumencka a mieszkanie i opłaty za nie to temat, który wymaga dyscypliny finansowej od pierwszego dnia postępowania.

Długi zaciągnięte umyślnie, by ich nie spłacić

Tu wchodzimy na grząski grunt interpretacji. Jeśli sąd uzna, że dany dług zaciągnąłeś w sposób celowy, wiedząc, że go nie spłacisz (tzw. trwonienie majątku), może odmówić jego umorzenia. Nie chodzi tu o sytuację, gdzie przeliczyłeś się z kredytem – to jest normalna niewypłacalność.

Chodzi o sytuacje skrajne. Na przykład: bierzesz chwilówkę na 10 tysięcy złotych tydzień przed złożeniem wniosku o upadłość i wydajesz ją na egzotyczne wakacje. To jest działanie na szkodę wierzycieli. W takich wypadkach sąd może uznać, że ten konkretny dług (lub nawet wszystkie!) nie podlega umorzeniu.

Dlaczego wniosek musi być idealny? Ryzyko błędu

Widzisz już, że upadłość to nie automat. To proces prawny pełen pułapek. Samodzielne pisanie wniosku jest trochę jak samodzielne naprawianie instalacji gazowej w domu. Może się udać, ale jeśli coś przeoczysz, skutki mogą być wybuchowe.

Największe ryzyko, jakie podejmujesz, robiąc to bez profesjonalnego wsparcia, to właśnie ryzyko nieumyślnego zatajenia wierzycieli lub złego uzasadnienia powstania długów. W mojej kancelarii, zanim w ogóle zaczniemy pisać wniosek, robimy dokładny audyt Twojej sytuacji. Sprawdzamy bazy dłużników, analizujemy umowy, pytamy o sprawy, o których mogłeś zapomnieć.

Często okazuje się, że Klient zapomniał o poręczeniu kredytu dla brata sprzed 5 lat. Gdybyśmy tego nie wyłapali, ten dług „wypłynąłby” po upadłości i Klient musiałby go spłacać. Moim zadaniem jako adwokata jest upewnienie się, że kiedy sąd orzeknie koniec postępowania, Ty naprawdę będziesz wolny.

Inwestycja w pomoc prawną na tym etapie to często ułamek kwoty, którą ryzykujesz, popełniając błąd. To po prostu kwestia Twojego bezpieczeństwa i spokojnego snu. Jeśli prowadzisz firmę, sprawdź też, jak wygląda upadłość przedsiębiorcy, bo tam zasady są jeszcze bardziej restrykcyjne.

Zastanawiasz się, czy Twoje długi kwalifikują się do umorzenia? Boisz się, że pominiesz coś ważnego we wniosku? Nie ryzykuj swojej przyszłości metodą prób i błędów. Umów się na spotkanie w sprawie upadłości konsumenckiej. Przeanalizuję Twoją sytuację i powiem Ci wprost, na co możesz liczyć.